Je voelt de dringende behoefte om met je ogen te knipperen, je hoofd te bewegen of een bepaald geluid te maken.
Soms kun je deze bewegingen of geluiden even onderdrukken, maar de spanning bouwt zich op totdat je de tic toch moet uitvoeren.
Voor mensen met het syndroom van Gilles de la Tourette kunnen deze ongewilde bewegingen en geluiden een grote invloed hebben op het dagelijks leven.
Tics kunnen wisselen in frequentie en intensiteit. Ze kunnen toenemen bij spanning of vermoeidheid en verminderen wanneer je sterk geconcentreerd bent op een activiteit.
Naast tics komen ook concentratieproblemen, impulsiviteit, angst, slaapproblemen en dwangmatige gedachten of gedragingen regelmatig voor.
Het syndroom van Gilles de la Tourette is een neurologische ontwikkelingsstoornis waarbij hersennetwerken die betrokken zijn bij beweging, impulscontrole en gedragsregulatie anders functioneren.
Wetenschappelijk onderzoek toont aan dat vooral de samenwerking tussen de hersenschors, basale ganglia en thalamus een belangrijke rol speelt bij het ontstaan van tics.
Deze inzichten vormen een interessant uitgangspunt voor neuromodulatie.
Bij BRAI3N passen we gerichte neuromodulatie toe om de activiteit van hersennetwerken die betrokken zijn bij het ontstaan en reguleren van tics te beïnvloeden.
Hiermee streven we ernaar de ernst van de tics en hun impact op het dagelijks leven te verminderen.

Het syndroom van Gilles de la Tourette, vaak kortweg Tourette genoemd, is een neurologische ontwikkelingsstoornis die meestal tijdens de kindertijd ontstaat.
De aandoening wordt gekenmerkt door het voorkomen van meerdere motorische tics en minstens één vocale tic gedurende een periode van meer dan een jaar.
Een tic is een plotselinge, herhaalde beweging of geluid dat moeilijk volledig onder controle te houden is.
Tics worden meestal onderverdeeld in twee groepen:
Motorische tics
Dit zijn ongewilde bewegingen, zoals:
Vocale tics
Dit zijn plotselinge geluiden of vocalisaties, zoals:
Tourette wordt soms geassocieerd met ongecontroleerd vloeken of het uitspreken van ongepaste woorden.
Dit verschijnsel wordt coprolalie genoemd en komt slechts bij een minderheid van de mensen met Tourette voor.
De meeste patiënten hebben andere, vaak minder opvallende motorische en vocale tics.
Veel mensen met Tourette ervaren vlak voor een tic een onaangename lichamelijke sensatie.
Dit kan voelen als spanning, druk, jeuk of een sterke innerlijke behoefte om een bepaalde beweging uit te voeren.
Deze sensatie wordt een premonitory urge genoemd: een voorafgaande aandrang.
Het uitvoeren van de tic kan tijdelijk verlichting geven.
Sommige mensen kunnen een tic bewust gedurende korte tijd onderdrukken. Dit vraagt echter vaak veel concentratie en inspanning.
Bovendien kan de voorafgaande spanning tijdens het onderdrukken aanwezig blijven.
Dit verklaart waarom het voor iemand met Tourette bijzonder moeilijk kan zijn om tics voortdurend tegen te houden, zelfs wanneer hij of zij dat graag wil.
Tourette beperkt zich niet altijd tot motorische en vocale tics.
Bij veel patiënten komen bijkomende neurologische of psychische klachten voor.
Aandachts- en concentratieproblemen
Mensen met Tourette hebben vaker dan gemiddeld ook een aandachtstekortstoornis met of zonder hyperactiviteit (ADHD).
Dit kan leiden tot concentratieproblemen, impulsiviteit, rusteloosheid en moeilijkheden bij het plannen of organiseren van activiteiten.
Lees meer over aandachts- en concentratiestoornissen.
Dwangmatige gedachten en gedragingen
Bij sommige patiënten komen terugkerende gedachten of handelingen voor die moeilijk te onderdrukken zijn.
Dit kan variëren van bepaalde handelingen steeds opnieuw uitvoeren tot een obsessieve-compulsieve stoornis (OCD).
Tourette en OCD vertonen gedeeltelijke overeenkomsten in de hersennetwerken die betrokken zijn bij gedragscontrole en gewoontevorming.
Angst en emotionele spanning
Angstklachten en verhoogde stressgevoeligheid komen regelmatig voor.
Spanning kan bepaalde tics versterken. Omgekeerd kunnen de tics zelf onzekerheid of sociale spanning veroorzaken.
Slaapproblemen en vermoeidheid
Sommige patiënten hebben moeite met inslapen, doorslapen of het behouden van een regelmatig slaapritme.
Ook het voortdurend proberen te controleren van tics kan mentaal belastend zijn.
Meer informatie vind je op onze pagina over slaapstoornissen.
De aanwezigheid en ernst van deze bijkomende klachten verschillen sterk tussen personen.
Tourette wordt tegenwoordig beschouwd als een aandoening waarbij verschillende hersennetwerken die betrokken zijn bij beweging en gedragscontrole anders samenwerken.
Dit netwerk verbindt verschillende gebieden van de hersenschors met de basale ganglia en de thalamus.
Het helpt onze hersenen om bewegingen te selecteren, ongewenste reacties te onderdrukken en doelgericht gedrag te organiseren.
Bij Tourette kunnen veranderingen in deze circuits bijdragen aan het ontstaan van tics.
De basale ganglia zijn een groep diepgelegen hersenkernen.
Ze spelen onder meer een rol bij het selecteren, starten en onderdrukken van bewegingen.
Normaal helpen deze systemen bepalen welke bewegingen worden uitgevoerd en welke bewegingen juist worden tegengehouden.
Bij Tourette kunnen verstoringen in deze processen bijdragen aan het plotseling ontstaan van ongewenste bewegingen of geluiden.
De supplementary motor area (SMA) is een gebied aan de binnenzijde van de frontale hersenschors.
Dit gebied speelt een belangrijke rol bij het voorbereiden, organiseren en uitvoeren van bewegingen.
Onderzoek laat zien dat de activiteit van de SMA bij mensen met Tourette kan veranderen in de periode vlak voordat een tic ontstaat.
Ook de functionele verbindingen tussen de SMA, de basale ganglia en andere motorische hersengebieden zijn hierbij belangrijk.
De SMA vormt daarom een interessant aangrijpingspunt voor gerichte neuromodulatie.
De prefrontale hersenschors ondersteunt onder meer aandacht, planning en het reguleren van gedrag.
Dit gebied helpt om reacties te onderdrukken wanneer ze niet passend zijn.
Bij Tourette kunnen veranderingen in de samenwerking tussen prefrontale en motorische netwerken invloed hebben op de controle over tics en andere impulsen.
Ook de rechter inferieure frontale gyrus is interessant vanwege zijn rol bij het onderdrukken van automatische of ongewenste reacties.
De prefrontale hersenschors is gemakkelijk te bereiken met gerichte neuromodulatie en vormt een interessant aangrijpingspunt voor de behandelingen.
De insula speelt een belangrijke rol bij het waarnemen en verwerken van signalen uit het lichaam.
Dit gebied wordt onder meer betrokken bij onderzoek naar de voorafgaande aandrang die veel patiënten ervaren voordat een tic ontstaat.
De anterieure cingulate cortex (ACC) speelt daarnaast een rol bij motivatie, gedragscontrole en de verwerking van conflicten tussen verschillende mogelijke reacties.
Deze hersengebieden werken samen met motorische en prefrontale netwerken.
Daardoor kunnen bewegingen, lichamelijke sensaties, aandacht en emotionele processen elkaar beïnvloeden.
De anterieure cingulate cortex (ACC) is te bereiken met dieper gerichte neuromodulatie en vormt een interessant aangrijpingspunt voor de behandelingen.
De communicatie tussen zenuwcellen verloopt via verschillende chemische boodschappers, ook wel neurotransmitters genoemd.
Bij Tourette speelt vooral dopamine een belangrijke rol.
Dopamine beïnvloedt onder meer de werking van de basale ganglia en de selectie en uitvoering van bewegingen.
Wetenschappelijk onderzoek suggereert dat veranderingen in de dopamineregulatie kunnen bijdragen aan het ontstaan van tics.
Maar dopamine is niet de enige betrokken neurotransmitter.
Ook gamma-aminoboterzuur (GABA), glutamaat, serotonine en andere signaalsystemen spelen een rol.
GABA is een belangrijke remmende neurotransmitter, terwijl glutamaat vooral betrokken is bij activerende signalen tussen zenuwcellen.
Het evenwicht tussen deze systemen helpt bepalen hoe gemakkelijk bepaalde hersennetwerken geactiveerd worden.
Veranderingen in deze balans kunnen bijdragen aan de ontregeling van motorische en gedragsmatige processen bij Tourette.
Recent neurofysiologisch onderzoek laat zien dat tics niet uitsluitend ontstaan door afwijkende activiteit in één hersengebied.
Het gaat om veranderingen in de samenwerking tussen verschillende hersencircuits.
Onderzoekers hebben bijvoorbeeld vastgesteld dat de functionele verbindingen tussen de thalamus en frontale hersengebieden kunnen veranderen in de periode voorafgaand aan een tic.
Dit wijst erop dat de timing en onderlinge afstemming van hersenactiviteit belangrijk zijn bij het ontstaan van tics.
Die inzichten bieden aanknopingspunten voor neuromodulatie, waarbij de werking van specifieke hersennetwerken gericht kan worden beïnvloed.
Tourette begint meestal tijdens de kindertijd.
Bij veel kinderen nemen de tics in intensiteit toe rond de leeftijd van acht tot twaalf jaar.
Tijdens de adolescentie worden de tics bij een aanzienlijk deel van de patiënten geleidelijk minder uitgesproken.
Bij sommige mensen verdwijnen ze vrijwel volledig. Bij anderen blijven ze ook op volwassen leeftijd aanwezig.
De ernst van de klachten kan bovendien doorheen de tijd sterk wisselen.
Daarom is het belangrijk om een behandeling af te stemmen op de actuele klachten en de invloed ervan op het dagelijks functioneren.
De behandeling van Tourette hangt af van de ernst van de tics, de bijkomende klachten en de invloed op het dagelijks leven.
Niet iedere patiënt heeft dezelfde behandeling nodig.
Wanneer de tics weinig hinder veroorzaken, kan uitleg over de aandoening en begeleiding van de patiënt en zijn omgeving voldoende zijn.
Bij meer uitgesproken klachten kunnen gedragstherapie en medicatie belangrijk zijn.
Een veelgebruikte gedragstherapeutische methode is Comprehensive Behavioral Intervention for Tics (CBIT), waarin onder meer Habit Reversal Training wordt toegepast.
Daarbij leren patiënten de voorafgaande aandrang herkennen en een andere, minder hinderlijke reactie aanleren.
Ook bepaalde geneesmiddelen kunnen helpen om tics te verminderen.
Deze medicijnen beïnvloeden onder meer de dopamineregulatie, maar kunnen bijwerkingen veroorzaken, zoals vermoeidheid, gewichtstoename of andere neurologische en metabole effecten.
Neuromodulatie biedt een aanvullende behandelbenadering waarbij we proberen de hersennetwerken die betrokken zijn bij tics en impulscontrole gericht te beïnvloeden.
Neuromodulatie maakt gebruik van elektrische of magnetische stimulatie om de activiteit van zenuwen en hersennetwerken te veranderen.
Bij Tourette richt de behandeling en het wetenschappelijk onderzoek zich vooral op de motorische en prefrontale circuits die betrokken zijn bij het ontstaan en onderdrukken van tics.
Een belangrijk uitgangspunt is dat tics kunnen samenhangen met een veranderde balans tussen het activeren en onderdrukken van bewegingen.
Door specifieke hersennetwerken te beïnvloeden, worden deze processen gemoduleerd.
Verschillende gebieden vormen daarbij een mogelijk aangrijpingspunt:
Ook perifere zenuwstimulatie wordt onderzocht vanwege de invloed op de samenwerking tussen sensorische en motorische hersennetwerken.
De wetenschappelijke belangstelling voor neuromodulatie bij Tourette is de afgelopen jaren sterk toegenomen.
Verschillende klinische studies hebben onderzocht hoe gerichte stimulatie de ernst van tics en de voorafgaande aandrang kan beïnvloeden.
Elektrische hersenstimulatie en motorische tics
In 2025 verscheen in Movement Disorders Clinical Practice een gerandomiseerde, dubbelblinde, placebogecontroleerde studie naar transcraniële gelijkstroomstimulatie (tDCS) van de SMA bij patiënten met Tourette.
In totaal namen 24 patiënten deel.
De deelnemers kregen gedurende vijf opeenvolgende dagen actieve of placebostimulatie.
Bij de actief behandelde groep werd een grotere verbetering vastgesteld van de ernst van motorische tics.
Ook de intensiteit van de voorafgaande aandrang om een tic uit te voeren nam sterker af.
Op de totale tic-score werd geen significant verschil tussen actieve en placebostimulatie gevonden.
Deze resultaten zijn interessant omdat ze laten zien dat gerichte elektrische stimulatie bepaalde onderdelen van het ticproces kan beïnvloeden.
Magnetische stimulatie en de voorafgaande aandrang
Ook transcraniële magnetische stimulatie (TMS) wordt bij Tourette onderzocht.
Een meta-analyse uit 2024 bracht de resultaten van gerandomiseerde klinische studies samen.
Daaruit bleek dat TMS gemiddeld een gunstig effect had op de voorafgaande aandrang om een tic uit te voeren.
Voor de totale tic-ernst werd in deze analyse geen statistisch significant voordeel ten opzichte van placebo gevonden.
Dit onderscheid is belangrijk omdat de voorafgaande aandrang zelf een belastend onderdeel van Tourette kan zijn.
Combinatie van verschillende hersennetwerken
Een klinische casus uit 2025 beschrijft de behandeling van een patiënt met moeilijk behandelbare Tourette met een combinatie van magnetische en elektrische stimulatie.
De onderzoekers richtten zich op de SMA, de motorische hersenschors en het cerebellum.
Na de behandeling werd een vermindering van tics gerapporteerd, waarbij het gunstige resultaat tijdens een opvolging van drie maanden behouden bleef.
Deze casus illustreert een interessante onderzoeksrichting: meerdere onderling verbonden hersengebieden beïnvloeden in plaats van uitsluitend één stimulatieplaats te gebruiken.
Netwerkgerichte neuromodulatie
In een recente review uit 2026 beschrijven Worbe en Courtin hoe het onderzoek naar Tourette steeds meer evolueert naar een netwerkgerichte benadering.
Daarbij staat niet uitsluitend één hersengebied centraal, maar vooral de dynamische samenwerking tussen verschillende motorische en cognitieve circuits.
Deze inzichten kunnen helpen om de ontwikkeling van neuromodulatie verder te verfijnen.
Ook het meten van hersenactiviteit tijdens bepaalde bewegings- en controleprocessen vormt een belangrijk onderzoeksgebied.
Bij BRAI3N vertrekken we vanuit de neurowetenschappelijke inzichten over de hersennetwerken die betrokken zijn bij Tourette.
We bekijken niet alleen welke tics aanwezig zijn, maar ook welke andere klachten het dagelijks functioneren beïnvloeden.
Bij sommige patiënten staan motorische tics op de voorgrond. Bij anderen spelen vooral de voorafgaande aandrang, concentratieproblemen, impulsiviteit of bijkomende angst- en dwangklachten een belangrijke rol.
Vanuit deze individuele benadering onderzoeken we of neuromodulatie een passende aanvulling kan bieden op bestaande behandelingen.
Daarbij kunnen niet-invasieve technieken zoals transcraniële elektrische stimulatie (tES) en transcraniële magnetische stimulatie (TMS) worden overwogen.
De wetenschappelijke resultaten bieden concrete aanknopingspunten voor het beïnvloeden van motorische hersennetwerken en de processen die betrokken zijn bij het ontstaan van tics.
Tegelijk verschillen de resultaten tussen de onderzochte technieken, stimulatieprotocollen en patiëntengroepen.
Daarom bekijken we steeds welke benadering bij de persoonlijke klachten en behandeldoelstellingen past.
1. In kaart brengen
Tijdens de eerste evaluatie bespreken we de klachten, medische voorgeschiedenis en eerdere behandelingen.
Daarbij besteden we onder meer aandacht aan:
Een qEEG-meting en analyse geeft aanvullende informatie over de elektrische hersenactiviteit maar is geen zelfstandige diagnosetest voor Tourette en kan op zichzelf niet bepalen welke vorm van neuromodulatie het meest geschikt is.
2. Gericht behandelen
Op basis van de klinische evaluatie bekijken we welke klachten prioritair zijn.
Wanneer neuromodulatie een zinvolle aanvullende behandelmogelijkheid lijkt, onderzoeken we welke hersennetwerken mogelijk beïnvloed kunnen worden.
De behandeling kan waar passend worden afgestemd op bestaande gedragstherapeutische, neurologische of psychiatrische begeleiding.
3. Stabiliseren
Tijdens het behandeltraject volgen we hoe de tics en bijkomende klachten evolueren.
We kijken onder meer naar:
Omdat tics van nature kunnen fluctueren, beoordelen we het effect van een behandeling over meerdere meetmomenten.
Waar nodig wordt het behandelplan aangepast.
4. Onderhouden
Wanneer de klachten verbeteren, bekijken we hoe deze vooruitgang zo goed mogelijk behouden kan blijven.
Afhankelijk van de situatie kunnen verdere gedragstherapie, neurologische of psychiatrische begeleiding en aanvullende opvolging belangrijk blijven.
Niet iedere patiënt heeft dezelfde behandeling of een onderhoudstraject nodig.
Heb je last van aanhoudende motorische of vocale tics, een sterke voorafgaande aandrang of bijkomende klachten die je dagelijks functioneren beïnvloeden?
Wanneer eerdere behandelingen onvoldoende verbetering hebben gebracht, kan het zinvol zijn om te onderzoeken of neuromodulatie een aanvullende behandelmogelijkheid biedt.
BRAI3N biedt een unieke combinatie van wetenschap en zorg.
Door de nauwe samenwerking tussen neurowetenschappers en clinici worden wetenschappelijke inzichten zorgvuldig naar de klinische praktijk vertaald.
Tijdens een eerste evaluatie bespreken we je klachten, eerdere behandelingen en welke mogelijkheden voor jouw situatie relevant kunnen zijn.
Monfrini E, Saleh C, Servello D, Jaszczuk P, Porta M. International Journal of Molecular Sciences. 2025;26(18):8831.
Tourette Syndrome: Clinical Features, Pathophysiology, and Treatment
Johnson KA, Worbe Y, Foote KD, Butson CR, Gunduz A, Okun MS. The Lancet Neurology. 2023;22(2):147–158.
Neurobiology of Tourette Syndrome
Singer HS. Neurologic Clinics. 1997;15(2):357–379.
Neuromodulation in Tourette Syndrome: Dopamine and Beyond
Buse J, Schoenefeld K, Münchau A, Roessner V. Neuroscience & Biobehavioral Reviews. 2013;37(6):1069–1084.
Worbe Y, Courtin E. Current Opinion in Neurology. 2026;39(4):439–446.
Current Management of Tics and Tourette Syndrome: Behavioral, Pharmacologic, and Surgical Treatments
Billnitzer A, Jankovic J. Neurotherapeutics. 2020;17:1681–1693.
Neuromodulation for Tourette Syndrome: Current Techniques and Future Perspectives
Haslam S, Johnson K, Anderson DN, Mahant N, Anderson CJ. Journal of Neural Engineering. 2025;22(6).
Noninvasive Brain Stimulation for Gilles de la Tourette Syndrome
Houlgreave MS, Dyke K, Jackson SR. Handbook of Clinical Neurology. 2026;215:299–310.
Role and Related Mechanisms of Non-Invasive Brain Stimulation in the Treatment of Tourette Syndrome
Liang B, Zhou Y, Jiang C, Zhao T, Qin D, Gao F. Brain Research Bulletin. 2025;222:111258.
Mahjoub Y, Szejko N, Gan LS, Adeoti JA, Nitsche MA, Vicario CM, et al. Movement Disorders Clinical Practice. 2025;12(3):313–324.
A Meta-Analysis of Transcranial Magnetic Stimulation in Tourette Syndrome
Steuber ER, McGuire JF. Journal of Psychiatric Research. 2024;173:34–40.
An Overview of Transcranial Direct Current Stimulation for Tic Symptoms in Tourette's Syndrome
Frey J, Malaty I. Expert Review of Neurotherapeutics. 2025;25(10):1165–1173.
Multi-Target Combination Treatment with rTMS and tDCS for Tourette Syndrome: A Case Report
Zhao S, Jin Q, Yang Q, Liu J, Lu Y, Ai H. Frontiers in Human Neuroscience. 2025;18:1441019.
Fregni F, El-Hagrassy MM, Pacheco-Barrios K, Carvalho S, Leite J, Simis M, et al. International Journal of Neuropsychopharmacology. 2021;24(4):256–313.
Brehme H, Utke J, Berger C, Kölch M, Buchmann J. European Child & Adolescent Psychiatry. 2025;34:1739–1747.
Saccenti D, Moro AS, Salvetti G, Sassaroli S, Malgaroli A, Lamanna J, Ferro M. Biomedicines. 2025;13(7):1522.
Ferro M, Saccenti D, Moro AS, Ceruti F, de Bartolo P, Sassaroli S, et al. Cortex. 2026;195:43–57.
Opgemaakt door Prof. Dr. Sven Vanneste, Prof. Dr. Dirk De Ridder en Jan Ost - 23.10.2026
Deze aandoeningen hebben te maken met gehoor en evenwicht en kunnen een grote impact hebben op je dagelijks leven.
Deze aandoeningen beïnvloeden de hersenfunctie, wat kan leiden tot problemen met aandacht, geheugen en motoriek.
Psychische aandoeningen kunnen diepgeworteld zijn in neurobiologische disfuncties.
Chronische pijn en vermoeidheid zijn vaak moeilijk te behandelen met conventionele methoden, vooral wanneer er geen duidelijke lichamelijke oorzaak is.
Slaap en energiebeheer zijn essentieel voor het functioneren van de hersenen. Problemen in deze gebieden kunnen leiden tot ernstige vermoeidheid en concentratieproblemen.
Hoofdpijn en aangezichtspijn kunnen het gevolg zijn van complexe neurologische processen.
Onze specialisten staan klaar om je te helpen. Ontdek welke behandelingen mogelijk zijn of plan een consultatie.